Ik sta even stil bij de vrijheid om te zeggen wat je denkt. Veel aandacht ging deze week naar uitspraken van een kamerlid en een voetbalanalist. Voltaire’s uitspraak “ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen” schoot in de oplopende discussie door mijn hoofd.
Wettelijke kader
Artikel 10 van de Europese Verklaring van de Rechten van de Mens stelt dat de vrijheid van meningsuiting niet beperkt mag worden wanneer mensen gekwetst, verontrust of geshockeerd zijn door de mening. Wel stelt het artikel dat de vrijheid mag worden beperkt als deze voorzien is bij wet of als deze beperking in een democratische samenleving van noodzakelijk belang is. Denk hierbij aan de openbare veiligheid, maar ook aan de gezondheid van de bevolking en de goede zeden. Waarbij goede zeden wordt uitgelegd als het stelsel van ongeschreven regels die tezamen de huidige maatschappelijke moraliteit bepalen.
Helpt aanspreken?
Aanspreken helpt als erkende goede zeden worden overtreden. De kamervoorzitter deed dat kordaat en onderbouwde dat direct vanuit haar uitleg van goede zeden. Dit werd door de meerderheid van de aanwezige kamerleden onderschreven, maar het had feitelijk geen effect op de spreker. Ik denk dat het voeren van het goede gesprek over bepaalde uitspraken wel effect kan hebben op nieuwe ongeschreven regels. Immers ongeschreven regels ontwikkelen zich ook met de tijd. Niet om nu over uitspraken te oordelen of te deze te verbieden, maar wel om met elkaar de goede zeden te bewaken. Als we dat goed met elkaar doen, dan realiseert zowel de ontvanger als hopelijk ook de spreker dat holle vaten vaak het hardst klinken
Heb ik daar ook een rol in?
Het direct in het bijzijn van de spreker reageren op de gedane uitspraak is het meest effectief. Daarna zullen in eerste instantie journalisten en de media in deze ontwikkeling van duiding een wezenlijke rol hebben. Ik ben in ieder geval zeer blij dat we in ons land dat nu niet met ons leven moeten verdedigen.
In tweede instantie vraagt dit voor mijzelf ook weer de alertheid om te blijven nadenken over wat vind ik oké en wat niet. Waar zeg ik in mijn directe omgeving wel iets van en waar zwijg ik bewust of onbewust over? Zijn mijn principes en vooroordelen, die ik hanteer, ook toe aan een opfrisbeurt of kan ik daar op dit moment nog mee uit de voeten?