Ik sta even stil bij het boek “The Fifth Discipline” van Peter Senge uit 1990, geactualiseerd in 2006. Een inhoud die nog steeds heel actueel is. Ik benoem hier een tweetal inzichten en geef een uitgewerkt voorbeeld.
Senge geeft aan dat het een illusie is dat de wereld opgebouwd is uit los van elkaar staande krachten. Hij stelt dat, als je dit beseft, er ruimte ontstaat om lerende organisaties te bouwen die een voedingsbodem kunnen zijn om op een bredere manier naar duurzame oplossingen te kijken. Ik zie nu dat er veel ad-hoc besluiten worden genomen. En dat het mogelijk (even) niet uitkomt of het te lang duurt om naar integrale oplossingen te kijken.
Een tweede inzicht van Senge, dat me aanspreekt, is de simpele constatering dat eenzelfde actie op de korte termijn een heel ander effect kan hebben op de lange termijn. In het verlengde van dit effect geeft hij ook aan dat vaak de voor de hand liggende ingrepen juist niet-voor-de-hand-liggende gevolgen opleveren. Het lijken dooddoeners, maar ik zie veel snel genomen besluiten. Deze leken op korte termijn goed te werken, maar zorgen nu op de wat langere termijn voor veel problemen (denk bijvoorbeeld aan de snel bedachte compensatieregeling voor toeslagenouders).
In zijn boek werkt Senge een voorbeeld uit van de werking van het bijstellen van de temperatuur van water door de warme kraan aan te passen. Zoals we allemaal weten, zit er een vertraging in voordat het water warmer wordt. Als je je niet bewust bent van die vertraging of niet weet welke extra acties je hebt ondernomen voordat het effect heeft, kun je al nieuwe signalen sturen (bijvoorbeeld: nog warmer of kouder) die dan niet passen bij het inmiddels afgegeven signaal.
Enkele van zijn adviezen zijn daarom:
- De cirkels van causaliteit leren zien (en vooral tekenen).
- Je realiseren dat iedere invloed zowel oorzaak als gevolg van iets is.
- Onderzoeken waar in deze cirkels vertragingen zitten of waar je kunt bijsturen.
- Je realiseren dat terugkoppelingen versterkend kunnen zijn (doorgaan) of stabiliserend (vasthouden).
Ik ben me na het herlezen van dit boek er weer meer van bewust dat, als ik zelf besluiten neem of betrokken ben bij bepaalde besluitvormingsprocessen, ik dit soort checkvragen wel tijdig moet stellen. Het is in het huidige tijdsgewricht namelijk geen vanzelfsprekendheid om je dat af te vragen.
Groet
Joost