Ik sta even stil bij een interview in de Volkskrant met Lieke Asma (filosoof) naar aanleiding van haar nieuwe boek Blinde vlekken. Laurens Verhagen spreekt met haar over “de vrije wil”. De uitspraak: “De mens is slechts toeschouwer van de beslissingen die onze hersenen allang hebben genomen” geeft een eerste duiding en samenvatting.
Na het lezen van het interview moest ik denken aan het boek Thinking, Fast and Slow van Daniel Kahneman, dat ik met regelmaat herlees. Hij weerlegt ook dat we vaak rationeel zijn en beschrijft dat we grotendeels beslissen op impulsen. Kahneman werkt dat uit in de bekende begrippen van Systeem 1- en Systeem 2-denken.
Maar ook moest ik denken aan de WRR-publicatie De psychologie van het beslissen van Will Tiemeijer uit 2010, waarin onder andere de termen ‘irrationele’ en ‘automatische brein’ worden uitgewerkt. We blijken ons vaak niet te houden aan de regels voor logische en rationele keuzes en niet te kiezen voor de hoogst verwachte opbrengst. Uit hun onderzoek blijkt dat te komen omdat we graag willen houden wat we hebben, we ons oriënteren op het hier en nu. Bovendien zijn we gevoeliger zijn voor levendige en concrete informatie dan voor droge en abstracte informatie.
Hierop is volgens mij de huidige industrie van beïnvloeding, de framing door politici en het complotdenken gebaseerd. We worden hier continu aan blootgesteld.
Ik sluit af met de oproep van Asma: “Blijf nieuwsgierig. Als je jezelf helemaal isoleert en nooit met iemand praat kan je lekker gaarkoken in je eigen vooroordelen, stereotypen en verwachtingen. Blijf de mogelijkheden van de ander zien. Blijf praten.”
Met een hartelijke groet,
Joost